De meeste mensen weten wel dat ze recht hebben op compensatie als hun vlucht vertraging heeft. Maar wist je dat er voor de trein een vergelijkbare, en op sommige punten zelfs sterkere, Europese wet bestaat? Die wet heet Verordening (EU) 2021/782 en bepaalt wat spoorwegmaatschappijen minimaal voor jou moeten doen als je reis misgaat. In dit artikel leggen we precies uit wat de Europese regelgeving voor treinvervoer inhoudt, hoeveel vergoeding je kunt krijgen, en wat NS er in Nederland bovenop doet.

Welke EU-wet regelt treinvervoer?

De Europese regelgeving voor treinvervoer is vastgelegd in Verordening (EU) 2021/782 over de rechten en verplichtingen van treinreizigers. Deze verordening is sinds 7 juni 2023 van toepassing en vervangt de oudere Verordening 1371/2007. De regels gelden voor alle nationale, regionale en internationale treindiensten binnen de Europese Uniex, maar niet voor tram, metro, sneltram of lightrail. In Nederland ziet de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) erop toe dat spoorwegondernemingen zoals NS en Arriva zich aan deze Europese regels houden.

Wil je een breder overzicht van wat dit voor jou betekent als reiziger? Lees dan ook ons artikel over je rechten bij treinvertraging.

Je belangrijkste rechten onder EU 2021/782

De verordening geeft je als treinreiziger een aantal concrete rechten. We lopen ze één voor één langs.

Recht op informatie

Spoorwegmaatschappijen en stationsbeheerders zijn verplicht om je tijdens je reis actief te informeren over vertragingen, verstoringen, aansluitingen en veiligheidskwesties. Loopt je trein vertraging op of wordt die geannuleerd? Dan moet de vervoerder je onmiddellijk laten weten wat er aan de hand is én wat je rechten zijn. Ook bij het kopen van een ticket moet je geïnformeerd worden over je rechten onder de verordening.

Recht op compensatie bij vertraging

Onder Verordening (EU) 2021/782 heb je recht op een vergoeding van minimaal 25% van je ticketprijs bij een vertraging van 60 tot 119 minuten, en 50% bij een vertraging van 120 minuten of meer. Het minimumbedrag is €4. De spoorwegmaatschappij moet de vergoeding binnen 30 dagen uitbetalen. Op jouw verzoek moet dit in geld gebeuren, niet alleen in vouchers.

Recht op verzorging bij lange vertraging

Moet je langer dan 60 minuten wachten? Dan heb je recht op gratis maaltijden en drinken, in verhouding tot de wachttijd. Als je door de vertraging een overnachting nodig hebt omdat er geen treinen meer rijden, moet de spoorwegmaatschappij een hotel én het vervoer daarnaartoe regelen en betalen. Ook de kosten om wachtenden op de hoogte te brengen (denk aan een familielid dat op je staat te wachten) kunnen worden vergoed.

Recht op alternatief vervoer: de 100-minuten-regel

Dit is een van de belangrijkste uitbreidingen in de verordening, en tegelijk een van de minst bekende. Als de spoorwegonderneming je niet binnen 100 minuten na het geplande vertrek van je vertraagde of geannuleerde trein een alternatief biedt, mag je zelf alternatief vervoer regelen zonder voorafgaande toestemming. De vervoerder is dan verplicht de "noodzakelijke, passende en redelijke" kosten te vergoeden. Deze regel geldt als je op je eindbestemming minstens 60 minuten te laat aankomt. De officiële uitleg van de Europese Commissie op Your Europe gaat hier dieper op in.

Recht op terugbetaling of omleiding

Verwacht je een vertraging van 60 minuten of meer? Dan heb je de keuze:

1. Doorreizen via de geplande of een alternatieve route, zo snel mogelijk.

2. Later reizen op een datum die jou beter uitkomt.

3. Geld terug: je ziet af van de reis en krijgt het volledige ticketbedrag (of het ongebruikte deel) terug. Heb je door de vertraging een gratis terugreis naar het vertrekpunt nodig? Dan heb je daar ook recht op.

Rechten bij bagage en hulpmiddelen

Komt je geregistreerde bagage te laat aan, raakt die beschadigd of verloren, dan heb je recht op schadevergoeding. Hetzelfde geldt voor een rolstoel of ander hulpmiddel. Reizigers met een beperking of verminderde mobiliteit hebben daarnaast recht op gratis assistentie op het station en in de trein.

Wanneer heb je géén recht op vergoeding?

We zijn graag eerlijk: niet elke vertraging geeft recht op geld terug. Er zijn situaties waarin de vervoerder niks hoeft uit te keren. Sinds de herziening in 2023 zijn deze overmachtsgronden strenger omschreven:

• Extreme weersomstandigheden waarbij het treinverkeer uit veiligheid wordt stilgelegd

• Grote, ruim van tevoren aangekondigde stakingen buiten de macht van de vervoerder

• Incidenten met personen of objecten op het spoor waar de vervoerder geen invloed op heeft

• Vertraging die aantoonbaar buiten de EU is ontstaan (bijvoorbeeld in een niet-EU-land op de route)

Belangrijk: de bewijslast ligt bij de vervoerder. We horen vaak dat claims onterecht worden afgewezen onder het label "overmacht." Bij twijfel kun je onderbouwing vragen of de klacht voorleggen aan de ILT.

Internationale treinreis: wat als je meerdere tickets hebt?

Bij grensoverschrijdend reizen koop je vaak meerdere losse tickets van verschillende vervoerders. Dat maakt het ingewikkelder bij gemiste aansluitingen. Goede kans dat je geholpen wordt door de Agreement on Journey Continuation (AJC): steeds meer spoorwegmaatschappijen zijn hierbij aangesloten en laten je dan alsnog een latere aansluitende trein nemen. Vervoersbedrijven als Eurostar, Deutsche Bahn (ICE), SNCF (TGV) en ÖBB Nightjet vallen allemaal onder Verordening 2021/782 en moeten minimaal de EU-vergoedingsdrempels hanteren.

Hoe Trein-vertraging.nl je helpt

Wij scannen je OV-chipkaart en checken automatisch welke ritten recht geven op vergoeding onder de EU-regels. Daarna dienen wij de claim foutloos voor je in.